Stadsgesprek #42 KijkRuimte over stedelijke vernieuwing

Op nummer 34 van de van der Pekstraat in Amsterdam-Noord is KijkRuimte gevestigd. Een kunstproject dat een bijdrage levert aan de buurt en is gericht op samen met de bewoners dat te doen. Daniela Paes Leão runt hier KijkRuimte, samen met Merel Willemsen. In 2009 stelde woningcorporatie Ymere in de van der Pekbuurt enkele tientallen huizen beschikbaar voor kunstenaars. Waar de andere woningen als woon-werkruimtes in gebruik zijn, is KijkRuimte een plek "voor, met en in de buurt".

 

 

"Mensen zeggen wel dat de van der Pekbuurt de nieuwe Jordaan of de nieuwe Pijp moet worden, maar de van der Pek moet gewoon zichzelf blijven."

 

 

Pion zijn of kritiek leveren

De woningen in de van der Pekbuurt zijn door de woningcorporatie ter beschikking gesteld. KijkRuimte heeft aan deze "vrijgevigheid" haar ruimte te danken, maar Merel en Daniela laten zich hierdoor er niet van weerhouden kritiek te hebben op Ymere. " In het begin waren we wel een pion van Ymere", schetst Daniela Paes Leão. "Maar bij zo’n rol hoef je je niet neer te leggen. Wij hebben een directe link met de bewoners. Dat lukte Ymere zelf niet. Nu weten ze dat ze beter naar ons kunnen luisteren dan ons negeren, ook als we kritiek hebben."

 

En Ymere profiteert daardoor van KijkRuimte en de activiteiten die hier plaatsvinden. "We houden Ymere een kritische spiegel voor hoe zij zaken aanpakken." Zo vroegen ze KijkRuimte om een project te doen met bewoners. Zij konden foto’s aanleveren van wat ze leuk en niet leuk vonden in de buurt. "Dat werkt helemaal niet en is ook niet leuk voor bewoners!", roept Daniela Paes Leão uit. KijkRuimte heeft dat project vervolgens op een andere manier ingevuld door andere vragen te stellen. Die gingen over de herinneringen van bewoners aan de buurt en gingen veel dieper in op de mening van bewoners.

 

"Ymere is niet de vijand, dat zien we. Zij willen ook een leuke, levendige en leefbare buurt, maar weten niet hoe ze dat kunnen bereiken. Daarbij is Ymere ook schizofreen; het is een bedrijf, maar ze zijn ook een maatschappelijke organisatie en ze willen bijdragen aan een prettige leefomgeving", stelt Merel Willemsen. Het uiteindelijke rapport van het project bevatte flink wat kritiek op Ymere. "We waren huiverig om het stuk op te sturen. Ik heb het toen maar als hard-copy gegeven, maar toen kwam de vraag om het te mailen, zodat het gedeeld kon worden. Kennelijk hebben ze er wel interesse in."

 

Organische groei vs een groot plan

De visie van Merel Willemsen en Daniela Paes Leão op stedelijke vernieuwing is gebaseerd dat organische groei beter is dan een "groots plan". En het is gebaseerd op kennis van de situatie. Dat betekende dat het eerste jaar zij veel tijd stopten in onderzoek met de bewoners, hen leren kennen en begrijpen welke rol de buurt speelt in hun leven. "Pas daarna hebben we een programma gemaakt voor de wijk. En uiteindelijk willen we de opgedane kennis loskoppelen van deze buurt en een overkoepelend verhaal over stedelijke vernieuwing opstellen", zo schetst Merel Willemsen de werkwijze van KijkRuimte.

"Wij bedenken niet een barbecue voor de mensen, maar zetten een witte lege ruimte neer. De invulling is dan aan de bewoners en de bezoekers." Daniela Paes Leão: "Het zijn uiteindelijk de bewoners die een wijk en de stad maken, niet de overheid of een institutie als een woningcorporatie."

 

KijkRuimte biedt ook de ruimte voor mensen van buiten de wijk om betrokken te raken. Zo heeft het pand een slaapkamer waar in eerste instantie maatschappelijk geëngageerde kunstenaars uit het buitenland werden uitgenodigd. Zij hadden daarmee een plek in de buurt en werkten in het atelier in de voorkamer. Door het grote raam raken voorbijgangers bijna vanzelf betrokken. De deur van KijkRuimte staat dan ook altijd open.

Het kleine keukentje speelt ook een centrale rol. "De keuken is zoveel dingen tegelijk", schetst Merel Willemsen. "Het is een bibliotheek, een woonkamer, een keuken, een studeerplek, een discussieplatform".

Aan iedereen die heeft gelogeerd vragen Merel en Daniela om iets achter te laten dat met de wijk te maken heeft. Zo liet een Japanse kunstenaar een fuchsia achter. Volgens hem was dit de ideale bloem van de van Pekbuurt: je hebt er geen omkijken naar, maar bloeit wel.

 

19e eeuwse sociale cohesie

Het doel van KijkRuimte is een bijdrage te leveren aan de sociale cohesie in de van der Pekbuurt. Maar dat is een heel breed containerbegrip waar veel mensen een eigen invulling aan geven. Volgens de initiatiefnemers van KijkRuimte wordt er op een ouderwetse, "19e eeuwse" manier naar sociale cohesie gekeken. Zij doelen hiermee op mensen die elkaar goed kennen, bij elkaar over de vloer komen en veel met elkaar delen.

 

"Witte hoogopgeleiden zien dat als koffie drinken in elkaars huis. Maar vijf jongens met een kleurtje en capuchons op een pleintje bij elkaar is net zo goed sociale cohesie.", zo betoogt Daniela Paes Leão. Merel Willemsen vult aan: "We zien hier in de buurt de plekken verdwijnen waar mensen elkaar konden ontmoeten. Een moedercentrum of speeltuingebouw dat dicht gaat na zes uur. Dat zijn bijvoorbeeld juist plekken waar moslim-vrouwen elkaar ontmoeten."

 

De volgende buurt

Ik vroeg Merel Willemsen en Daniela Paes Leão waar zij hun volgende project zien gebeuren, een wijk die een nieuwe KijkRuimte kan gebruiken. Daar zijn ze het snel over eens: "Het Centrum, het is veel te gezellig daar", roept Merel Willemsen. En Daniela Paes Leão voegt toe "Het is een Disneyland; als je van het Centraal Station naar de Dam loopt, dat is de entree van een pretpark."

 

Als ze aan de slag zouden gaan in het Centrum zouden ze ook hier sterk samenwerken met bewoners, maar ook ondernemers. "Pas dan weet je hoe het echt zit. De Occupy-ers op het Beursplein bijvoorbeeld, die gingen bij de ondernemers langs om te vragen of ze overlast bezorgden. Het antwoord was van niet, sommigen vonden het juist leuk! Dat soort dingen weet je pas als je echt tijd neemt en je verdiept."

 

Meer informatie:

www.KijkRuimte.nl